Hormonen en stress

Hormonen hebben een zeer nauwgezet regelsysteem die door veel factoren zowel negatief als positief kunnen worden beïnvloed. Ik wil het nu met name over het stress systeem hebben. Het stress systeem is 1 van de belangrijkste systemen die onder invloed staat van hormonen.

Wij mensen zijn gebouwd voor kortdurende stress periodes en dan is dit systeem bijzonder effectief; bij bedreigende situaties kunnen we namelijk direct handelen. De hartslag gaat omhoog, de spieren spannen zich aan, we gaan sneller ademen, we starten te zweten en het spijsverteringsorgaan gaat op een laag pitje. Ook wordt de werking van insuline geremd waardoor opgeslagen eiwit en vetten worden omgezet in snel bruikbare energie zoals glucose. Hormonen die we niet direct nodig hebben om te kunnen overleven worden geremd; waaronder de geslachtshormonen.

Samenvattend zorgt stress ervoor dat de lichaamsfuncties die zorgen voor directe overleving voor gaan op de lichaamsfuncties die te maken hebben met groei en voortplanting; het immuunsysteem en de functies voor voorplanting worden afgeremd.

Als de stressfactor verdwijnt normaliseert het systeem weer. Echter wij mensen zijn niet gebouwd voor langdurige stress. Chronische stress kan leiden tot onomkeerbare verstoringen van de balans en heeft ook fysieke ziekte tot gevolg.

We zien in de huidige maatschappij steeds meer dat het moeilijk is om ‘uit’ te schakelen, wat kan leiden tot een stress systeem wat continue aanstaat en een lichaam wat niet meer toekomt aan herstel.

Een aantal voorbeelden:

Door het stresssysteem (adrenaline) gaat de bloeddruk omhoog (je hebt deze nodig om in actie te komen), maar als dit te lang duurt beschadigt de vaatwand. Ook de hoeveelheid cholesterol is verhoogd ten tijde van stress. Deze combinatie kan leiden tot aderverkalking.

Door een ander stresshormoon genaamd cortisol wordt het immuunsysteem beïnvloed. In tijden van nood heb je al je energie nodig om te overleven, maar als dit langer aanhoudt kan dit tot gevolg hebben dat je afweer wordt verstoord en neemt de kans op infecties en ontstekingen toe.

Daarnaast werkt cortisol remmend op insuline waardoor de hoeveelheid glucose in het bloed stijgt, de eetlust wordt gestimuleerd (wie kent de behoeftes aan suikers niet, tijdens een drukke/stressvolle dag) en vet zich in de buikstreek met name gaat ophopen.

In tijden van stress wordt spierweefsel omgezet in glucose, ontregelt de vrouwelijke cyclus, wondjes helen slechter en er wordt vocht vastgehouden.

Ook in de hersenen kan een boel ontregeld raken door de stresshormonen: verstoord slaappatroon, overgevoeligheid voor impulsen van de zintuigen, het geheugen vermindert; mensen met langdurige stress kunnen het gevoel ervaren plotseling ‘alzheimer’ gekregen te hebben.

Als je als mens een combinatie van al deze klachten hebt; kan dat zeer goed te maken hebben met een overactief stress-systeem. Iets wat in onze huidige maatschappij niet ondenkbaar is.

Mocht je nog meer willen lezen over het stress systeem en het risico op burn-out:

Lees verder in het nieuwe boek van hoogleraar psychiatrie Witte Hoogendijk en journaliste Wilma de Rek: ‘Van big bang tot burn-out’.